W Szczebrzeszynie chrząszcz brzmi w trzcinie

Autorem tych słów jest kto inny, jak nie Jan Brzechwa. Poeta znany praktycznie każdemu, a nawet więcej, z pewnością większość z nas jest w stanie wyrecytować pierwsze kilka wersów jego wiersz! Dla przykładu (jeżeli ktoś coś kojarzy, ale nie do końca wie, gdzie szukać): “Abecadło z pieca spadło, O ziemię się hukło, Rozsypało się po kątach, Strasznie się potłukło (…)” czy “Tańcowała igła z nitką, Igła – pięknie, nitka – brzydko. ” czy chociażby właśnie “Biega, krzyczy pan Hilary: “Gdzie są moje okulary?”. Wspomnienia z dzieciństwa nagle powracają, nieprawdaż? Na myśl przychodzi mi kultowa już “Akademia Pana Kleksy”. Sławę tej książcę przyniosła adaptacja z 1983 roku pod tym samym tytułem w reżyserii Krzysztofa Gradowskiego, z muzyką Andrzeja Korzyńskiego. Muzyką wręcz świetną, każdy, kto oglądał ten wie. Twórczość Jana Brzechwy poznaliścmy w podstawówce, może gdzieś się przewinęła w szkole średniej, ale kim on w zasadzie był?

Chwila teoria

Jan Brzechwa (wł. Jan Wiktor Lesman) urodził się 15 sierpnia 1898 w Żmerynce, a zmarł 2 lipca1966 w Warszawie. Był to zatem poeta od XX-lecia międzywojennego, do czasów po II wojnie światowej. Jak podaje Wikipedia – polski poeta pochodzenia żydowskiego, autor wielu znanych bajek i wierszy dla dzieci, satyrycznych tekstów dla dorosłych, a także tłumacz literatury rosyjskiej. Jego ojcem był nijaki Aleksander Lesman, inżynier kolejowy w głębi Rosji. Jan Brzechwa ukończył Zakład Naukowo-Wychowawczy Ojców Jeziuitów w Chyrowie. Z wykształcenie był adwokatem, specjalizował się w zakresie praw autorskim i tym zawodzie też pracował. W 1920-1921 uczestniczył jako ochotnik w wojnie polsko-bolszewickiej. Co ciekawe, był kuzynem innego znanego polskiego poety, prekursora ekspresjonizmu i symbolizmu w polskiej poezji – Bolesława Leśmiana, któremu zawdzięcza swój pseudonim artystyczny.

Twórczość

Pierwsze swoje sukcesy odnosił jako nastolatek, wygrywał liczne konkursy literackie. Przed wybuchem wojny w 1939 roku Jan Brzechwa pisał dla warszawskich kaberetów (pod pseudonimem Szer-Szeń). W tym czasie wydał kilka tomików poezji w tym “Oblicza Zmyślone” czy “Talizmany”. Krytycy literaccy zaczęli się interesować Brzechwą, w tym czasie (w 1937) wydał tomik o nazwie “Tańcowała igła z nitką”. Wtedy rozpoczęła się jego kariera jako bajkopisarza. Po drugiej wojnie napisał m.in. “Akademię Pana Kleksa”, ale również zainteresował się sztuką socrealistyczną i w tym nurcie pisał. Gloryfikował ówczesną władzę, dzięki czemu wiódł dość spokojne życie. Ten zbiór satyr i tekstów spotkał się z dużą krytyką ze strony mediów.

Na zakończenie

Jan Brzechwa był bardzo ciekawą postacią, a przede wszystkim bardzo utalentowanym pisarzem. Świadczy o tym na przykład wiersz “Polały się łzy me czyste rzęsiste”, który ma nie tylko świetną budową, genialną treść, ale również dobrze przemyślany układ i dobór głosek, który tworzy tzw. instrumentalizację głoskową. Brzechwa to bajki dla dzieci, Brzechwa to satyryk, Brzechwa to geniusz.

“You are what you believe yourself to be.” – Paulo Coelho

Kim był Paulo Coelho? Hipisem?

Paulo Coelho urodził się w Brazylii i uczęszczał do jezuickiej szkoły. Jego rodzice byli bardzo katoliccy, surowo podchodzili do kwestii wiary i religii. Już jako nastolatek chciał zostać pisarzem, na co jego matka patrzyła dość sceptycznie. Ten miał zostać inżynierem – jak jego ojciec. W wieku 17 lat introwersja i sprzeciw wobec podążania tradycyjną ścieżką, zmusiły jego rodziców do oddania go do instytucji psychiatrycznej, z której trzykrotnie uciekł. Uważali, że jego bunt jest przejawem choroby psychicznej. Coelho później wspominał, że “nie chodzi o to, że chcieli mnie skrzywdzić, ale nie wiedzieli, co robić. Nie zrobili tego, aby mnie zniszczyć, zrobili to, aby mnie ocalić.” Na życzenia rodziców, Paulo Coelho rozpoczął studia prawnicze i porzucił swoje marzenie o zostaniu pisarzem. Rok później i to porzucił. Postanowił jako hipis podróżować przez Amerykę Południową, Afrykę Północną, Meksyk i Europę.

Po powrocie do Brazylii, Coelho pracował jako autor tekstów. Komponowanie z Raulem doprowadziło do tego, że Paulo Coelho zaczął być kojarzony z magią i okultyzmem. W 1974 roku Coelho został aresztowany za działalność przez rząd wojskowy, który dziesięć lat wcześniej przejął władzę i uważał jego teksty za lewicowe i niebezpieczne.

To jak było z jego pisaniem?

Paulo Coelho na początku swojej kariery nie był zbyt popularny, jego książki słabo się sprzedawały, a wydawcy nie chcieli z nim rozmawiać. Podobna historia przyświecała różnym wielkim autorą, jak na przykład J.K. Rowling, więc to w zasadzie nic nie znaczy. W 1982 roku Coelho opublikował swoją pierwszą książkę “Hell Archives”, która oczywiście nie okazaja się debiutem i nie przyniosła mu nawet grosza. Póżniej przyczynił się do napisania praktycznego podręcznika dotyczącego wampiryzmu, chociaż potem próbował zdjąć go z półek, ponieważ uważał go za “złej jakości”. Po odbyciu pielgrzymki do Santiago de Compostela w 1986 r. Coelho napisał “Pielgrzymkę”, która została opublikowana w 1987 roku. W następnym roku Coelho napisał “Alchemika” i wydał go za pośrednictwem małego brazylijskiego wydawnictwa. Wykonało początkowo nakład 900 kopii i zdecydowało się nie drukować. Później znalazł większe wydawnictwo. HarperCollins zdecydował się opublikować książkę w 1994 roku. Następnie stał się międzynarodowym bestseller.

To czytać czy nie czytać?

Paulo Coelho jest znany na całym świecie, a opinii o nim jest bardzo dużo. Jedni mówią, że to genialny pisarz, inni krytykują jego styl, uważając go za zbyt prosty i jednoznaczny. W takiej sytuacji najlepiej samemu zapoznać się z jego twórczością, która zresztą jest wykorzystywana przy wielu uroczystościach. Cytaty Paulo Coelho możemy spotkać praktycznie wszędzie, na ulicy, podczas inaugaracji czy innych wydarzeń. Z tego powodu, że warto jest przeczytać chociaż kilka jego tekstów.

Olga Tokarczuk

Urodzona w 1962 roku w Sulechowie Olga Tokarczuk jest wybitną polską prozaiczką i eseistką. Uhonorowana wieloma prestiżowymi, między innymi dwukrotna laureatka Literackiej nagrody “Nike” w latach 2008 i 2015. Doceniana przez krytyków i uwielbiana przez czytelników pisarka-filozofka, sięgająca chętnie po inspiracje zawarte w mitologiach oraz źródłach historycznych. W swoich dziełach nie boi się zadawać fundamentalnych dla natury ludzkiej pytań, nie zawsze wprost.

Inspiracje wykształceniem psychologicznym

Ukończyła liceum ogólnokształcące w Kietrze, po czym skończyła studia psychologiczne na Uniwersytecie Warszawskim. Pracowała z osobami z zaburzeniami psychicznymi oraz jako psychoterapeutka w Wałbrzychu. Zafascynowanie teoriami Junga widać często w jej dziełach literackich. Autorka sięga chętnie po archetypy; nieświadomość instynktowna i archetypowa oraz cały urodzaj jej przejawów w obyczajach, mitach, snach, mistyce – to wszystko gęsto wypełnia strony dzieł Olgi Tokarczuk.

Rozwój kariery literackiej

Olga Tokarczuk debiutowała już w 1979 roku w czasopiśmie harcerskim “Na przełaj”, na którego łamach publikowała opowiadania pod pseudonimem Natasza Borodin (bohaterka powieści “Wojna i pokój” Lwa Tołstoja). Jej pierwszą poważną publikacją była powieść “Podróż ludzi Księgi”, wydana w roku 1993.

Opublikowane powieści

  • “Podróż ludzi Księgi” (1993);
  • “E.E.” (1995);
  • “Prawiek i inne czasy” (1996);
  • “Dom dzienny, dom nocny” (1998);
  • “Lalka i perła” (2001);
  • “Gra na wielu bębenkach” (2001);
  • “Ostatnie historie” (2004);
  • “Anna In w grobowcach świata” (2006);
  • “Bieguni” (2007);
  • “Prowadź swój pług przez kości umarłych” (2009);
  • “Księgi Jakubowe” (2014).

Inspiracja dla filmowców

Teksty Olgi Tokarczuk zainspirowały wielu twórców obrazów scenicznych i filmowych. Poniższe powieści zostały zekranizowane lub posłużyły jako inspiracja do tworzonych dzieł filmowych i teatralnych:

  • Skarb – spektakl Teatru Telewizji na motywach fragmentów powieści “Dom dzienny, dom nocny”;
  • E.E. – spektakl Teatru Telewizji na podstawie powieści o tym samym tytule;
  • Pokot – kontrowersyjny obraz w reżyserii Agnieszki Holland i Kasi Adamik, zrealizowany w 2016 roku, którego inspiracja była powieść “Prowadź swój pług przez kości umarłych”.

Działalność około-literacka

Olga Tokarczuk, poza tworzeniem niezwykłych treści, działa również na rzecz promocji literatury w naszym kraju. Obecnie mieszka na stałe we Wrocławiu, jednak od 2008 roku prowadzi zajęcia z kreatywnego pisania na Uniwersytecie Opolskim. Od 2015 współorganizuje również w Nowej Rudzie i okolicach Festiwal “Góry Literatury. Na festiwal składają się akcje edukacyjne, spotkania, warsztaty literackie, filmowe i wiele więcej.